immuunsysteem Archieven - Lyske Altena praktijk voor orthomoleculaire therapie https://lyskealtena.nl/category/lichamelijk/immuunsysteem/ Voedingsadvies, suppletieadvies, orthomoleculaire therapie, klachten behandelen door de oorzaak aan te pakken Tue, 14 Jan 2025 10:45:56 +0000 nl-NL hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.7.5 vermoeidheid en antioxidanten https://lyskealtena.nl/vermoeidheid-en-antioxidanten/ Sat, 12 Jun 2021 16:34:08 +0000 http://lyskealtena.nl/?p=615 1 op de 3 Nederlanders geeft aan last te hebben van vermoeidheid. In dit artikel leg ik je uit wat voor rol antioxidanten hebben in het verhelpen van vermoeidheid.

Het bericht vermoeidheid en antioxidanten verscheen eerst op Lyske Altena praktijk voor orthomoleculaire therapie.

]]>
Orthomoleculaire therapie bij vermoeidheid

Zeker een op de drie Nederlanders geeft aan in meer of mindere mate last te hebben van vermoeidheid. Echter, slechts 6% daarvan gaat met vermoeidheidsklachten naar de huisarts. Dit blijkt uit onderzoek van het NIVEL in opdracht van de gezondheidsraad. Het aantal Nederlanders dat naar eigen zeggen last heeft van vermoeidheid, is sinds 1987 zelfs verdubbeld!
Misschien is vermoeidheid wel de meest ontkende klacht, omdat het makkelijk weggeschoven kan worden onder “het te druk hebben”. Toch is het belangrijk om de signalen van vermoeidheid op te pakken. Wanneer je ondanks een goede nachtrust niet uitgerust wakker wordt, dan gaat er ergens iets mis. In deze blog kijken we naar het verband tussen antioxidanten en vermoeidheid, omdat ik vind dat daar te weinig aandacht voor is.

Antioxidanten: wat zijn dat?

Waarom zijn antioxidanten zo goed voor je? Om dat te begrijpen moet je eerst weten wat antioxidanten nou eigenlijk zijn. Antioxidanten zijn moleculen die andere moleculen beschermen tegen oxidatie. Vandaar ook de naam: anti-oxidant. Oxidatie zorgt voor schade aan weefsel. Straks licht ik toe hoe oxidatie zich uit. Bij antioxidanten kun je denken aan vitamines als: A, C en E, maar ook aan de lichaamseigen stof glutathion, groene thee extract, flavonoïden en resveratrol. Talloze vitamines, mineralen en spoorelementen hebben een antioxidant werking. Hoeveel antioxidanten er precies zijn, is dan ook onduidelijk.

Energiefabriekjes

Wanneer wij iets eten, worden voedingsstoffen uit onze voeding via de darmen opgenomen in het bloed. De darm bevat miniscule verbindingen met de bloedbaan waardoor voedingsstoffen doorgegeven kunnen worden. De voedingsstoffen gaan via de bloedbaan naar onze cellen toe. Bij de cel aangekomen moeten ze door de celwand heen. De celwand heeft de functie om voedingsstoffen door te laten naar binnen en giftige stoffen/afvalstoffen te weren.
Wanneer de voedingsstoffen in de cel zijn aangekomen wordt er energie van gemaakt, we noemen deze energie ATP.

ATP wordt geproduceerd in energiefabriekjes binnen in de cel: mitochondriën. Iedere cel heeft zo’n 500-1000 van deze energiefabriekjes en in totaal bestaat 10% van ons lichaam uit energiefabriekjes. Eigenlijk niet gek, als je bedenkt dat voor ieder proces in ons lichaam energie nodig is. Zelfs als je in dromenland bent.
Bij het maken van energie ontstaat er ook een restproduct, of misschien beter: afvalstof.
Dit kun je vergelijken met een auto of houtkachel waar rook bij vrij komt. In ons lichaam noemen we deze afvalstoffen: vrije radicalen.

Vrije radicalen

Vrije radicalen kun je zien als onevenwichtige moleculen die schade kunnen toebrengen aan weefsels, dit heet oxidatie.
Vrije radicalen zijn onevenwichtig doordat ze tijdens de productie van ATP een elektron hebben afgestaan en nu dus incompleet zijn. In de natuur is er altijd de tendens om een tekort te herstellen. De vrije radicalen gaan daarom op zoek naar een ander elektron om weer compleet te worden. Wanneer ze weer compleet zijn, zijn ze niet schadelijk meer.
Je kunt dit vergelijken met een auto waar 1 wiel bij weggehaald wordt. Wanneer je dan een wiel van een andere auto neemt en die eronder zet, is de auto weer compleet. Toch is dit geen oplossing, want het probleem wordt verplaatst. Je hebt dan eigenlijk een auto met een reservewiel nodig.
Om dit terug te vertalen naar het menselijk lichaam, kun je een antioxidant als “reservewiel” zien. Een antioxidant heeft namelijk een overschot aan elektronen en kan deze dus afstaan aan een vrije radicaal.

In de volgende situaties krijg je te maken met veel vrije radicalen:

  • Het opnemen van giftige stoffen vanuit het milieu. Denk bijvoorbeeld aan het inademen van: houtrook, fijnstof van wegverkeer, chemicaliën, schoonmaakmiddelen, etc. Daarnaast kun je ook chemische stoffen opnemen via de huid door bijvoorbeeld aluminium op je huid te smeren in de vorm van deodorant of andere schadelijke toevoegingen in verzorgingsproducten.
  • Roken, het drinken van alcohol, drugsgebruik en medicatie. Bij roken bijvoorbeeld, adem je direct vrije radicalen in.
  • Stress, in de breedste zin van het woord: psychische stress, lichamelijke stress (pijn), zorgen maken, presteerdruk, etc.
  • Een laaggradige ontsteking. Dit is een ontsteking waarbij er geen ontstekingskenmerken zijn, maar de ontsteking wel in lichte mate aanwezig is en niet gestopt wordt.
  • Intensieve sportbeoefening (topsport)

Wat gebeurt er als vrije radicalen niet geneutraliseerd worden door antioxidanten?

Tot op zekere hoogte zijn vrije radicalen nuttig om bacteriën en virussen te doden, echter vaak is er eerder een tekort aan antioxidanten ten opzichte van vrije radicalen. Dan ontstaan er problemen als gevolg van een overschot aan vrije radicalen en dus oxidatie, waarbij je kunt denken aan:

  • Het beschadigen van de energiefabriekjes met als resultaat: vermoeidheid, vroegtijdige veroudering en chronische aandoeningen.
  • Beschadiging van de celwand en de wand van de energiefabriekjes. De celwand fungeert als poortwachter om voedingsstoffen binnen te laten naar de mitochondriën en giftige stoffen te weren. Als deze wand beschadigd raakt, zullen voedingsstoffen moeilijk opgenomen worden en afvalstoffen slechter tegengehouden worden.
  • DNA wordt beschadigd met o.a. een verhoogde kans op tumoren.

Wanneer er zo’n negatieve balans ontstaat met een teveel aan vrije radicalen ten opzichte van antioxidanten, dan noemen we dat oxidatieve stress.

In welke voeding zitten antioxidanten?

Uit onderzoek van de Rijksoverheid blijkt dat we in Nederland gemiddeld zo’n 131 gram groenten per dag eten. Dat is absurd weinig als je het mij vraagt. Groenten bevatten vezels, vitamines, mineralen, spoorelementen en dus ook antioxidanten die belangrijk zijn om alle lichamelijke processen goed te laten verlopen. Een tekort aan groenten en fruit betekent automatisch een tekort aan antioxidanten. Tel daar bij op dat de blootstelling aan vervuilende stoffen en chemische toevoegingen toeneemt en de vitamines, mineralen en spoorelementen die we in groenten en fruit vinden afneemt door bodemuitputting. In 1985 zat er bijvoorbeeld nog 51 mg vitamine C in spinazie en in 2002 was dit gedaald naar ca 18 mg. Onze groenten en fruit zijn dus ook minder voedzaam geworden.

Je kunt je voorstellen dat een verminderde inname van antioxidanten én een toename van oxidatie zorgt voor oxidatieve stress, hoog tijd om de balans te herstellen!

Ik raad altijd aan om minimaal 500 gr groenten per dag te eten, het liefst een kilo! Dat klinkt veel, maar het is maar net hoe je het bekijkt. Wanneer je gewend bent aan een voedingspatroon waar je al jaren voor kiest is een verandering daarin vreemd. En ja, natuurlijk gaat het niet vanzelf om daar verandering in te brengen. Verandering is moeilijk. Als je iets nieuws wilt leren dan kost dat tijd en moeite. Met het aanpassen van jouw voedingsgewoonten is dat net zo.

Tips om meer groenten te eten

  • Probeer je creativiteit er op los te laten en probeer verschillende bereidingstechnieken uit. Denk bijvoorbeeld eens aan een tray-bake uit de oven: een ovenschaal vol met groenten en kruiden naar wens. Of stoom de groenten eens in plaats van ze te koken. Bij stomen blijven namelijk meer vitamines en mineralen behouden doordat deze niet met het afgietwater weggespoeld worden.
  • Kook in de avond extra voor de lunch van de volgende dag: in een met groenten gevulde avondmaaltijd zitten véél meer voedingsstoffen dan een paar sneetjes brood met beleg.
  • Daarnaast kun je eens per week een grote pan met soep maken, je hebt dan direct voor de hele week een gezond tussendoortje én weer extra groenten. Probeer nieuwe smaken te creëren met kruiden/specerijen en gebruik eens balsamico azijn of rode wijnazijn als smaakmakers. Tegenwoordig zijn veel mensen het échte koken een beetje uit het oog verloren. Zonde, want de mogelijkheden zijn eindeloos!
  • Ook raad ik aan om naast gezonde voeding altijd een goede multivitamine te gebruiken, omdat onze groenten gewoonweg niet meer genoeg vitamines en mineralen bevatten en onze behoefte hieraan verhoogd is. Laat je hierover goed informeren om te voorkomen dat je een multivitamine koopt met de synthetische vormen/niet biologisch beschikbare varianten van vitamines/mineralen
  • Let op je omega 3 inname! Omega 3 vind je in avocado, vette vis (alleen is deze vaak vervuild), lijnzaadolie, e.d. Zonder voldoende omega 3, geen goede opname van voedingsstoffen. Omega 3 is namelijk onmisbaar voor een goede kwaliteit van de celwand zodat deze voedingsstoffen door kan laten en gifstoffen/afvalstoffen kan weren. Let er wel op dat omega 3 ontzettend gevoelig is voor oxidatie door warmte, licht en zuurstof. Een omega 3 supplement zonder toevoeging van een antioxidant is geen goed idee. Zeker weten dat je een goede omega 3 koopt? Lees dan het artikel over omega 3 op de pagina "mijn blogs".

Oxidatieve stress meten

Wist je dat je oxidatieve stress in kaart kunt brengen door middel van een urine test? Zo kun je zien hoe de verhouding tussen antioxidanten en vrije radicalen is en ingrijpen als dat nodig is voordat zich de gevolgen van oxidatieve stress openbaren.

In het kort

Ik hoop dat ik je met bovenstaande informatie aan het denken heb gezet wat betreft de kijk op vermoeidheid. Moe zijn we allemaal wel eens, maar onthoud dat het niet normaal is om vermoeidheid te ervaren na een goede nachtrust. Naast een gebrek aan antioxidanten kan vermoeidheid ook andere oorzaken hebben. Het is in ieder geval een signaal van ons lichaam om aan te geven dat er iets niet goed gaat. Tijd om er naar te luisteren en op zoek te gaan naar de oorzaak.

Referenties

  • Centrum voor biologische geneeskunde. Oxidatieve stress. Geraadpleegd op 13-05-2021 van: https://biolgen.nl/behandeling/oxidatieve-stress/.
  • Cardol, M., Bensing, J., Verhaak, P., Bakker, D. de. 07-04-2007. Moeheid: determinanten, beloop en zorg. Geraadpleegd op 13-05-2021 van: https://www.nivel.nl/nl/publicatie/moeheid-determinanten-beloop-en-zorg.
  • Baek, J. Lee, M. 31-03-2016. Oxidative stress and antioxidant strategies in dermatology. Geraadpleegd op 13-05-2021 van: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26020527/.

Het bericht vermoeidheid en antioxidanten verscheen eerst op Lyske Altena praktijk voor orthomoleculaire therapie.

]]> Stress: wat doet het in ons lijf? https://lyskealtena.nl/lyskealtena-nl-stress/ Fri, 19 Feb 2021 13:56:52 +0000 http://lyskealtena.nl/?p=568 Stress kennen we allemaal wel, je ontkomt er niet aan. Toch zien we stress vaak als iets negatiefs. Niet gek, want er zijn veel mensen die de nare gevolgen van stress ervaren zoals bijvoorbeeld een burn-out. Toch is stress ook nuttig, mits het level niet te hoog wordt. Bij gezonde stress ervaren we een prikkel […]

Het bericht Stress: wat doet het in ons lijf? verscheen eerst op Lyske Altena praktijk voor orthomoleculaire therapie.

]]>
Stress

Stress kennen we allemaal wel, je ontkomt er niet aan. Toch zien we stress vaak als iets negatiefs. Niet gek, want er zijn veel mensen die de nare gevolgen van stress ervaren zoals bijvoorbeeld een burn-out. Toch is stress ook nuttig, mits het level niet te hoog wordt. Bij gezonde stress ervaren we een prikkel die ervoor zorgt dat we gemotiveerd en alert blijven, het komt onze creativiteit ten goede en het verhoogt de concentratie. Wanneer we het hebben over de negatieve variant van stress (distress), ervaren we juist een ongezonde vorm van stress. Hierdoor wordt het prestatievermogen juist minder. Bij distress hebben we 2 varianten: onder invloed van druk over je grenzen gaan, of juist te weinig uitdaging hebben. In dit artikel leg ik je uit waar stress vandaan komt, wat de gevolgen zijn van distress en welke mechanismen in ons lichaam er onder te lijden hebben.

Wat zijn de oorzaken van stress?

Stress zet ons aan tot actie. Vanuit de oertijd kenden we er maar een paar vormen van, waaronder: dorst, warmte, kou, honger, pijn. Tegenwoordig hebben we er andere prikkels bijgekregen die ons lichaam niet herkent en wij dus als stress ervaren:

  • Verkeerde voeding zoals geraffineerde voedingsmiddelen of het eten van voeding waar je intolterant voor bent.
  • Milieuvervuiling zoals fijnstof en houtrook uit houtkachels.
  • Vaccinaties
  • Medicijnen
  • Teveel suiker
  • Straling
  • Een verstoord bioritme door o.a. kunstlicht

Verschillende soorten stress

Stress kunnen we verdelen in een aantal groepen: fysiochemische stress, biologische stress, mentale stress en sociale stress. Zo kun je je misschien wel voorstellen dat we momenteel blootgesteld worden aan veel stress en dat overprikkeld raken een gevolg hiervan is. 

 

  • Fysiochemische stress: roken, medicatie, milieuvervuiling, allergenen, straling, lawaai, alcohol en kunstlicht.
  • Biologische stress: ziekte, vitrussen/bacteriën, uitputting, operatie, verwonding, pijn, topsport en een gebrek aan slaap.
  • Mentale stress: je zorgen maken, verdrietig zijn, angstig zijn, spanning, negativiteit, hulpeloosheid, boosheid, jaloezie, eenzaamheid en schuld.
  • Socioale stress: hierbij kan er sprake zijn van relatieproblemen, een echtscheiding, problemen op school/werk of schulden.

Wat gebeurt er in ons lijf bij stress?

Stress

Allereerst wordt het autonome zenuwstelsel geactiveerd, dit zorgt ervoor dat wij in de startblokken staan om te vechten/vluchten/bevriezen. Dit is ons instinct wat in werking treedt en nog exact hetzelfde werkt als in de oertijd.

Daarnaast wordt de HPA as in werking gezet. H=hypothalamic (hypothalamus), P= pituitary (hypofyse), A=adrenal (bijnier) as. Dit is een stress-pathway die begint in onze hersenen, om precies te zijn bij de hypothalamus. De hypothalamus is onderdeel van het autonome zenuwstelsel, dat een groot aantal onbewuste mechanismen in het lichaam aanstuurt. Hierbij kun je denken aan; ademhaling, lichaamstemperatuur, maar ook de reactie op behoeftes als honger en dorst. Wanneer ons lichaam stress ervaart, dan krijgt de hypothalamus een prikkel en gaat hij CRH (corticotropin-releasing hormone) produceren. Dit hormoon spoort onze hypofyse aan om het ACTH (adreno-corticotropin hormone) hormoon uit te scheiden. Deze stof activeert de bijnieren die op dat moment cortisol en adrenaline gaat produceren. Cortisol onderdrukt het immuunsysteem en zorgt ervoor dat wij in een overlevingsmodus komen te staan. De overlevingsmodus is nodig om ons uit de stress-situatie te halen waardoor de reactie gestopt wordt. 

De stress reactie wordt gestopt

Zolang dit systeem af en toe in actie moet komen, is er niets aan de hand: cortisol zorgt er voor dat je in actie komt om je uit de stress-situatie te halen. Wanneer je brein registreert “dat de kust veilig is”, worden er neurotransmitters geproduceerd die er voor zorgen dat je rust en tevredenheid ervaart: GABA en serotonine.
Als de stress-situatie niet gestopt wordt, komt je lichaam ook niet in de rustfase en hebben o.a. je slaap, spijsvertering, ontgifting en herstel hieronder te lijden.

Waarom je bij teveel stress geen baby kunt maken en afvallen niet lukt

Bij langdurige stress, geeft je instinct prioriteit aan de stress-as (HPA-as). Met als gevolg dat 2 andere systemen die van dezelfde pathway gebruik maken, te lijden hebben onder de stress. Dit is de schildklier-as (HPT-as) en de geslachtshormonen-as (HPG-as). Alle energie is nodig om te kunnen vluchten of vechten. Natuurlijk hoeft dat tegenwoordig (bijna) niet meer, omdat we niet meer als oermens in een bos met wilde dieren leven. Toch is ons lichaam nog steeds geprogrammeerd als die van een oermens en maken onze hersenen geen onderscheid tussen waar de stress vandaan komt. Of het nou een beer is waar we voor moeten vluchten, of een ergernis in het verkeer die maakt dat we cortisol produceren.
Alle energie wordt in deze situatie in de HPA-as gestoken om jou “in veiligheid” te brengen. Er gaat nauwelijks energie naar de schildklier (HPT-as) en naar de geslachtsorganen (HPG-as). Dit is de reden waarom afvallen lastig is en je geen baby kunt maken wanneer je teveel stress hebt.

HPT-as (schildklier)

Bij de schildklierwerking is er sprake van de pathway: hypothalamus-hypofyse-schildklier. In de hypothalamus wordt TRH (thyroïd releasing hormone) gemaakt. Dit hormoon komt aan in de hypofyse die op zijn beurt de schildklier aanspoort door TSH (thyroïd stimulating hormone) aan te maken. De schildklier maakt vervolgens T4 aan, dit is het schildklierhormoon, maar wel de niet-actieve variant. T4 moet tot slot nog omgezet worden naar T3 = actief schildklierhormoon. Dit gebeurt in de lever.

HPG-as (geslachtshormonen)

De HPG-as start ook in de hypothalamus. Deze keer scheidt de hypothalamus GnRH uit (Gonadetropine releasing hormone), hierdoor komt er een signaal bij de hypofyse die LH (luteïniserend hormoon) en FSH (follikelstimulerend hormoon) aanmaakt. Hierop maken de geslachtsorganen oestrogeen, progesteron en testosteron aan.

Stress en ons immuunsysteem

Langdurige stress verzwakt onze immuniteit. Daarnaast remt het de activiteit van de Natural Killer cellen die een belangrijke rol spelen in het bestrijden van infecties en het vernietigen van tumoren. Ook zijn ze belangrijk in de remming van uitzaaiingen van tumoren. Langdurige stress zorgt tevens voor vermindering van monocyten en neutrofielen. Deze cellen zijn onderdeel van ons immuunsysteem. Je kunt het zien als een leger waar een aantal soldaten bij weggehaald worden. De aanmaak van IL-10, een ontstekingsbevorderende stof, gaat juist omhoog. Dan zijn er nog T-lymfocyten en B-lymfocyten, beide onderdeel van het immuunsysteem. En je raadt het al, ook deze “helpers” krijgen het te verduren onder langdurige stress.
Omdat stress ons immuunsysteem zwakker maakt, is het belangrijk om ons immuunsysteem extra de ondersteunen met een goede multivitamine/antioxidanten.

Stress en neurotransmitters

Om stresshormonen te maken heeft ons lichaam eiwitten nodig en een aantal co-factoren, waaronder vitamine B3, B6, C, foliumzuur en zink. Echter, om neurotransmitters (hormoonachtige stoffen in onze hersenen die invloed hebben op ons gedrag, gevoel en slaap) te maken heeft je lichaam ook eiwitten nodig en een aantal dezelfde co-factoren. Niet gek dus, dat wanneer je langdurige stress ervaart, de neurotransmitters ook minder goed geproduceerd kunnen worden. Wat merk je hier dan van? Hier een paar voorbeelden:

  • Verminderde focus
  • Angst
  • Depressieve gevoelens
  • Onrust
  • Geen zin hebben om dingen te ondernemen
  • Neerslachtigheid
  • Prikkelbaar
  • Etc.

Wat kun je doen als je stress hebt?

Na bovenstaande kenmerken gelezen te hebben, kun je je waarschijnlijk wel voorstellen dat een voedingsbron voor een burn-out geboren is! Een burn-out typeert zich als mentale, fysieke en emotionele uitputting. Gelukkig laat je lichaam d.m.v. symptomen als hierboven weten dat er iets moet veranderen, dus mocht je symptomen van stress herkennen, dan is het van groot belang om op tijd aan de bel te trekken!

Als eerst is het natuurlijk belangrijk om te kijken waar de stress vandaan komt zodat deze verminderd kan worden.
Daarnaast is het goed om je lichaam te ondersteunen tijdens periodes van stress, omdat veel lichamelijke functies er onder te lijden hebben. Er wordt met name een groot beroep gedaan op antioxidanten zoals vitamine A, C, glutathion en magnesium.
Ook kan het fijn zijn om natuurlijke middelen in te zetten die helpen bij stress. Dit, omdat stress niet alleen mentaal is maar ook fysiek zijn inbreuk doet zoals je hebt gelezen. Een voorbeeld hiervan is Rhodiola, een wortel die onze stressrespons kan reguleren. Ook kun je een B-complex gebruiken, omdat deze veel verbruikt worden bij stress waardoor neurotransmitters minder goed aangemaakt kunnen worden. Daarnaast kun je ook DHA (een omega 3 vetzuur) gebruiken, deze kan de negatieve invloed van stress beperken. Echter, wanneer je zeer laag zit in je energie, dan kan ieder middel wat je gaat gebruiken al teveel zijn. Dit is omdat onze lever het allemaal maar moet ontgiften en daar heeft hij energie voor nodig. Die energie is er niet als je uitgeput bent. Het is daarom goed om niet zomaar iets te gaan slikken maar dit te doen met de hulp van een deskundige. 

Referenties

  • Amsterdam, J.D. Panossian, A.G. (24-02-2016) Rhodiola rosea L. as a putative botanical antidepressant. Geraadpleegd op: 22-01-2021 van: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27013349/.
  • Wintergerst, E.S. Maggini, S. Hornig, D.H. (21-12-2005) Immune-enhancing role of vitamin C and zinc and effect on clinical conditions. Geraadpleegd op 22-01-2021 van: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16373990/.
  • Matos, A. Souza, G. Moreira, V. Luna, M. Ramalho, A. (22-06-2018) Vitamin A supplementation according to zinc status on oxidative stress levels in cardiac surgery patients. Geraadpleegd op 22-01-2021 van: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30070862/.
  • Nielsen, F.H. Johnson, L.K. Zeng, H. (04-01-2011) Magnesium supplementation improves indicators of low magnesium status and inflammatory stress in adults older than 51 years with poor quality sleep. Geraadpleegd op 22-01-2021 van: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21199787/.
  • McCabe, D. Lisy, K. Lockwood, C. Colbeck, M. (15-02-2017) The impact of essential fatty acid, B vitamins, vitamin C, magnesium and zinc supplementation on stress levels in women: a systematic review. Geraadpleegd op 22-01-2021 van: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28178022/.
  • Adeoye, O. Olawumi, J. Opeyemi, A. Christiania, O. (01 t/m 03 2018) Review on the role of glutathione on oxidative stress and infertility. Geraadpleegd op 22-01-2021 van: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5844662/.
  • Dhabhar, F.S. (5-2014) Effects of stress on immune function: the good, the bad, and the beautiful. Geraadpleegd op 23-01-2021 van: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24798553/.
  • Young, L.M. Pipingas, A. White, D.J. Gauci, S. Scholey, A. (16-09-2019) A Systematic Review and Meta-Analysis of B Vitamin Supplementation on Depressive Symptoms, Anxiety, and Stress: Effects on Healthy and ‘At-Risk’ Individuals. Geraadpleegd op 23-01-2021, van: https://www.mdpi.com/2072-6643/11/9/2232.
  • Denis, I. Potier, B. Vancassel, S. Heberden, C. Lavialle, M. (6-2-2013) Omega-3 fatty acids and brain resistance to aging and stress: body evidence and possible mechanisms. Geraadpleegd op 23-1-2021 van: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1568163713000081?via%3Dihub.

Het bericht Stress: wat doet het in ons lijf? verscheen eerst op Lyske Altena praktijk voor orthomoleculaire therapie.

]]>